ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΙΣ
ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΚΑΙ ΑΙΓΙΑΛΕΙΑΣ κ.κ. ΑΜΒΡΟΣΙΟΥ,
ΠΡΟΕΔΡΟΥ
ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙ ΤΩΝ ΔΙΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ
ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΚΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟΝ ΚΑΡΔΙΝΑΛΙΟΝ Κ. Κ. WALTER KASPER

(11.02.2003)

Εκλαμπρότατε,

Μετά της προσηκούσης τιμής, μετά χαράς ου της τυχούσης και μετά της εν Χριστώ αγάπης υποδεχόμεθα Υμάς και την τιμίαν Συνοδείαν Σας ενταύθα σήμερον εις μίαν πολυσήμαντον και πολυδιάστατον επίσκεψιν Γνωριμίας και Ανταποδόσεως. Ευχόμεθα ολοψύχως να είναι όχι μόνον ευχάριστος αλλά και καρποφόρος η παραμονή Σας εις την Χώραν μας, το λίκνον της Ορθοδοξίας. Εστέ βέβαιοι, ότι εκ μέρους ημών θα καταβληθή πάσα φιλότιμος προσπάθεια, ώστε η παρ' ημίν διαμονή Σας να είναι ανταξία της υπερόχου προσωπικότητός Σας, αλλά και ανταποδοτική προς τας παροχάς και επιδαψιλεύσεις, ων έτυχον οι Εκπρόσωποι της Εκκλησίας μας κατά την επίσκεψίν των εις το Βατικανόν, λαβούσαν χώραν κατά μήνα Μάρτιον του παρελθόντος έτους.

Τα Μέλη της Μονίμου Συνοδικής Επιτροπής Διορθοδόξων και Διαχριστιανικών Σχέσεων, τα Μέλη της Επιτροπής Ευρωπαϊκών Θεμάτων και άλλοι Υπηρεσιακοί Παράγοντες της Εκκλησίας της Ελλάδος Σας υποδεχόμεθα και Σας καλωσορίζομεν εις την παρούσαν Σύσκεψιν, όπου θα συνομιλήσωμεν εν πνεύματι αληθείας και αγάπης, θα ανταλλάξωμεν σκέψεις και θα προσπαθήσωμεν να οικοδομήσωμεν, εν τω μέτρω του εφικτού και εν τω πλαισίω της ημετέρας ευθύνης, ένα καλύτερον μέλλον δια την Εκκλησίαν.

1. Επιτρέψατέ μοι, εισαγωγικώς, να εκθέσω μερικάς σκέψεις. Εκ προοιμίου όμως, παρακαλώ, να σημειώσετε, ότι δια της προς Υμάς προσφωνήσεώς Του, της γενομένης σήμερον την πρωΐαν, ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Χριστόδουλος ανεφέρθη εις τα αμέσου προτεραιότητος κοινωνικά, περιβαλλοντικά και ηθικά ζητήματα, επί των οποίων θα ηδυνάμεθα να εγκαινιάσωμεν εδώ και τώρα μίαν συνεργασίαν. Ημείς κατά την ιστορικήν ταύτην συνάντησιν επιθυμούμεν να οδηγήσωμεν την σκέψιν όλων των παρισταμένων, εις μίαν θεώρησιν των πραγμάτων από μίαν άλλην οπτικήν γωνίαν, προκειμένου να προσεγγίσωμεν τα κράσπεδα μιας μελλοντικής ουσιαστικής υπερβάσεως, τόσον επιθυμητής δι'αμφοτέρας τας πλευράς.

2. Κατά την είσοδόν μας εις τον 21ον αι. η Εκκλησία του Χριστού τόσον εις την Ανατολην όσον και εις την Δύσιν ευρέθησαν να αντιμετωπίζουν πολλά ηθικά, διοικητικά, κανονικά κ.α. προβλήματα εσωτερικής φύσεως. Ε-πι-προ-σθέ-τως μερικαί κατά τόπους Εκκλησίαι εις την καθ' ημάς Ανατολήν, ανήκουσαι εις τον τέως ανατολικόν συνασπισμόν της Σοβιετικής Ενώσεως, δοκιμάζονται επί πλέον και από μίαν επιθετικήν πολιτικήν της Εκκλησίας της Ρώμης.

3. Εκ παραλλήλου η Κοινωνία μας σήμερα πορεύεται μίαν πορείαν εκκοσμικεύσεως. Ο Θεός απωθείται ολονέν και περισσότερον έξω από την ζωήν μας. Ο σύγχρονος άνθρωπος προωθείται εις μίαν υλιστικήν θεώρησιν της ζωής, συχνάκις δε και εγκλωβίζεται εις την ύλην και εις μίαν άμετρον απόλαυσιν των υλικών αγαθών. Η σύγχρονη καταναλωτική Κοινωνία φαίνεται ως να αρκείται εις την απόλαυσιν των επιγείων, επιδεικνύει δε μίαν αυξανομένην αδιαφορίαν δια την έλευσιν της "βασιλείας του Θεού". Η χαλάρωσις των πατροπαραδότων δεσμών του ανθρώπου με την Εκκλησίαν του έχει ως αποτέλεσμα την αραίωσιν του εκκλησιάσματος, την απομάκρυνσιν των νέων από την μάνδραν της Εκκλησίας, την μείωσιν του ιεραποστολικού ζήλου κ.α.. Ταύτα πάντα είναι φαινόμενα κοινά τόσον εις την Δύσιν όσον και εις την Ανατολήν.

4. Εξ άλλου η αβεβαιότης δια την αύριον, η χαλάρωσις του θεσμού της οικογενείας, το ρεύμα των μεταναστών, τα μεγάλα ερωτήματα εκ της βιοηθικής, η ξενοφοβία, ο φόβος ενός νέου μεγάλου πολέμου κ.α. προβληματίζουν εντόνως και καθιστούν μελαγχολικόν τον σύγχρονον άνθρωπον.

5. Ενώπιον της καταστάσεως αυτής ο ρόλος της Εκκλησίας του Χριστού προβάλλει εξαιρετικά αναγκαίος. Το έργον του ευαγγελισμού των ανθρώπων και της εις Χριστόν χειραγωγίας των βαρύνει τούς ώμους των εκκλησιαστικών παραγόντων εις την Ανατολήν και εις την Δύσιν, μάλιστα δε όσων μετέχουν εις την Ευρωπαϊκήν Ένωσιν.

6. Η επικοινωνία μεταξύ των εκκλησιαστικών παραγόντων Ανατολής και Δύσεως, εάν και όταν αύτη διεξάγεται εν πνεύματι αληθείας και αληθούς αγάπης, καθίσταται προϋπόθεσις εκ των "ων ουκ άνευ", προκειμένου να παράσχωμεν την μαρτυρίαν της πίστεώς μας εις τον σύγχρονον κόσμον.

7. Υπό την έννοιαν ταύτην οφείλομεν να ενδυναμώσωμεν και να ενισχύσωμεν την ανταλλαγήν επισκέψεων, τας συσκέψεις και διασκέψεις, τον θεολογικόν διάλογον, την ανταλλαγήν εμπειρίας και όλα όσα συμβάλλουν εις την ενότητα των καρδιών εκατέρωθεν, έως ότου φθάσωμεν εις την πολυπόθητον Μυστηριακήν Ένωσιν. Υπό την έποψιν ταύτην η επίσκεψις Υμών, Εκλαμπρότατε, και της τιμίας Συνοδείας Σας αποτελεί ένα εισέτι θετικόν βήμα προς υπέρβασιν της καχυποψίας και ενίσχυσιν της μεταξύ μας αγάπης. Άλλωστε και οι εκπρόσωποι της Εκκλησίας μας, υπό την ηγεσίαν του Σεβ. Μητροπολίτου Αττικής κ.κ. Παντελεήμονος, επισκεφθέντες την Ρώμην και τυχόντες της καλής υποδοχής εκ μέρους Υμών , επέστρεψαν κομίσαντες μεθ' εαυτών αρίστας εντυπώσεις. Μοναδικόν σημείον, το οποίον σκιάζει εις την μνήμην μας την αποστολήν εκείνην, υπήρξεν ο αιφνίδιος θάνατος του Μητροπολίτου Κερκύρας κυρού Τιμοθέου, μέλους της Αντιπροσωπείας μας, ευθύς μετά την επιστροφήν του εκ Ρώμης.

8. Είπομεν μόλις, ότι οφείλομεν να ενδυναμώσωμεν και να ενισχύσωμεν την ανταλλαγήν επισκέψεων και τούς διαύλους επικοινωνίας. Οφείλομεν όμως να ομολογήσωμεν, ότι ο δρόμος της επικοινωνίας μεταξύ Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών είναι διάσπαρτος από εμπόδια. Η Δύσις, κατά βάσιν, εκ της φύσεώς της είναι και πολυσυλλεκτική και δια τούτο και ανεκτική. Η Ανατολή, αντιθέτως, ίσταται εις τον αντίποδα· είναι εξόχως συντηρητική και άκρως αυστηρή. Υπάρχει λοιπόν ένα πολύ διαφορετικόν πνεύμα μεταξύ μας! Παρά ταύτα, με οδηγόν την αγάπην, οφείλομεν να συμπορευθώμεν! Είναι επιταγή των καιρών! Φαντάζει ίσως απραγματοποίητη μια τοιαύτη προοπτική. Αλλά ας διερωτηθώμεν: πως τούτο, δηλ. η συμπόρευσις Ανατολής και Δύσεως, κατέστη δυνατή εις την ζωήν της μιας και αδιαιρέτου Εκκλησίας κατά τούς δέκα πρώτους αιώνας και διατί να εμφανίζεται ως ανέφικτος σήμερα; Πως οι χριστιανοί των δέκα πρώτων αιώνων ήσαν ενωμένοι και δεν είναι δυνατόν να ενωθώμεν σήμερα; Τελικώς " όπου Θεός βούλεται, νικάται φύσεως τάξις".

9. Εις το ερώτημα τούτο ως εύκολη λύσις προβάλλεται "η επιστροφή εις την παράδοσιν". Κατά βάσιν, βεβαίως, είναι ορθή η αρχή αυτή. Μόνον η επιστροφή εις τας ρίζας μας θα έδιδε την πολυπόθητον ένωσιν εις την Εκκλησίαν. Αλλά το επίπονον και αγωνιώδες ερώτημα, το ποίον προβάλλει ενώπιόν μας, είναι: πως θα ημπορέσωμεν να στρέψωμεν την ιστορίαν χίλια (1.000) τόσα χρόνια πίσω; πως είναι δυνατόν να υπερβώμεν χάσματα, να λησμονηθούν πάθη και μίση, να επουλωθούν πληγαί; Ίσως η αρχή "συμφωνία εις τα ουσιώδη, ανοχή εις τα επουσιώδη," να μας εξασφαλίζη μίαν οδόν προσπελάσεως. Αλλά παρά ταύτα τα εμπόδια παραμένουν, ένεκα των πληγών εις το Σώμα μας. Το χριστιανικόν Βυζάντιον π.χ. με την συμβολήν της Ρώμης, απωλέσθη δια παντός! Μαζί του απωλέσθη και το γόητρον της Ανατολής! Εις την θέσιν του Ζωοποιού Σταυρού, με την συνυπαιτιότητα της Δύσεως, ανυψώθη η Ημισέληνος! Η Βασιλεύουσα έπεσε! Η Κωνσταντινούπολις περιήλθεν εις αφασίαν! Αι ορθόδοξοι Χώραι της Ευρωπαϊκής Ηπείρου ωδηγήθησαν εις αιχμαλωσίαν υπό Οθωμανικήν Κυριαρχίαν! Η Τουρκία έθεσε τον πόδα της επί του Ευρωπαϊκού εδάφους! Τελικώς την στιγμήν ταύτην ο εξισλαμισμός της Ευρώπης προβάλλει ως ο ορατός μεγάλος και απειλητικός κίνδυνος των καιρών μας!

10. Αυτά και άλλα παρόμοια είναι τα εκ του μαρτυρικού παρελθόντος της ελληνικής Ορθοδοξίας εμπόδια. Αλλά υπάρχουν και σύγχρονα τοιαύτα. Ας απαριθμήσωμεν μερικά:


ΕΚ ΤΗΣ ΠΛΕΥΡΑΣ ΤΩΝ ΡΩΜΑΙΟΚΑΘΟΛΙΚΩΝ:

α) Η συντήρησις και η διατήρησις της Ουνίας εις την Ορθόδοξον Ανατολήν. Πρέ-πει να καταργηθή, όσον δυσχερές και εάν είναι τούτο. Ως πρώτον βήμα, ας παύση αμέσως ο προσηλυτισμός.

β) Η διατήρησις της Ουνίας εις την Ελλάδα, ειδικώτερον. Επιτρέψατέ μοι να Σας είπω, ότι η κατάργησις της Ουνίας εις την Χώραν μας ειδικώτερον, θα απετέλει μίαν πολύ καλήν βάσιν προς γεφύρωσιν των πολλών αντιθέσεων και αντιπαραθέσεων και προς εγκαινιασμόν μιας νέας εποχής επικοινωνίας. Το τίμημα δια την Ρώμην θα ήτο ελάχιστον εν συγκρίσει προς τα πλεονεκτήματα, τα οποία θα προσεκόμιζεν εις την ανύψωσιν του γοήτρου της Εκκλησίας της Ρώμης εις τούς κόλπους των Ορθοδόξων και εις την πορείαν προς Ένωσιν.

γ) Η κατάληψις Ορθοδόξων Ναών εις Χώρας της τέως Σοβιετικής Ενώσεως.

δ) Η προβολή του Παπικού Πρωτείου και του Παπικού Αλαθήτου, εις την οποίαν η Ρώμη ευκαίρως - ακαίρως επανέρχεται. Είναι και τούτο μία παραλλαγή της παγκοσμιότητος. Εις το Balamant εκ μέρους των εκπροσώπων του Ρωμαίου Ποντίφηκος εδόθη η υπόσχεσις ότι θα παύση η προβολή της παραλόγου και ανιστορήτου ταύτης αξιώσεως, αλλά παρά ταύτα η πρόκλησις συνεχίζεται.

ε) Τα όσα αναφέρονται εις τας Εγκυκλίους του Παπα: Περί της Πετρινίου Διακονίας "Ut Unim Sint" και περί της Μιας Εκκλησίας " Dominus Christus".


ΕΚ ΤΗΣ ΠΛΕΥΡΑΣ ΤΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ:

α) Η αρνητική στάσις Μονών του Αγίου Όρους, των Μοναχών γενικώτερον, μερίδος του ιερού Κλήρου, των Πανεπιστημιακών Διδασκάλων και των πιστών της Εκκλησίας της Ελλάδος, εις τούς οποίους πρέπει να προστεθούν και όσοι ασπάζονται το Παλαιόν Εορτολόγιον, αποτελεί ανασταλτικόν παράγοντα της επικοινωνίας μας. Διανοίγοντες τας αγκάλας μας προς την Ρωμαιοκαθολικήν Εκκλησίαν, αντιμετωπίζομεν τον κίνδυνον ενός νέου εσωτερικού σχίσματος. Ευθυς μέτα την έλευσιν της Α.Α. του Παπα Ρωμης εις Αθήνας αντιμετωπίσαμεν θύελλαν επιθέσεων εκ μέρους κληρικών και λαϊκών Θεολόγων, μεταξύ των οποίων υπήρξαν και τινες Καθηγηταί των Θεολογικών Σχολών της Χώρας μας

β) Η κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω αρνητική στάσις μερίδος του λεγομένου θρησκευτικού ημερησίου και περιοδικού Τύπου είναι ένα ακόμη εμπόδιον.

γ) Η στάσις ωρισμένων εκκλησιαστικών Εκπροσώπων, κάποτε δε και Κορυφαίων Ηγετών, της Ορθοδοξίας, οι οποίοι ενίοτε ενεργούν είτε εν σπουδή είτε και εσφαλμένως, παραβλέποντες τας τυχόν αντιδράσεις μερίδος του πληρώματος της Εκκλησίας (π.χ. την Διάσκεψιν θρησκευτικών Ηγετών της Ασίζης, την παρουσίαν -συμμετοχήν;- του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου εις πανηγυρικήν Λειτουργίαν εις τον Άγιον Πετρον της Ρωμης ).

δ) Το θερμόαιμον του χαρακτήρος ημών των Ορθοδόξων, ως μεσογειακών Λαών.


11. Α'. Εαν αυτά και άλλα αποτελούν τα αρνητικά στοιχεία εις την επικοινωνίαν και την προσέγγισιν Ανατολής και Δύσεως, εκ παραλλήλου υπάρχουν και αρκετά ΘΕΤΙΚΑ ΒΗΜΑΤΑ εκ μέρους της Εκκλησίας της Ρωμης, όπως:

α) Η παραχώρισις Ναών, ευρισκομένων εις την γεωγραφικήν περιοχήν της Ευρώπης και ανηκόντων εις την Ρωμαιοκαθολικήν Εκκλησίαν προς τούς Ορθοδόξους, είτε προς χρήσιν, είτε δια της εκχωρήσεως της κυριότητος, προκειμένου να διευκολυνθή η πνευματική και η μυστηριακή ζωή των μεταναστών μας και των εν Ευρώπη εγκατεστημένων Ορθοδόξων Αδελφών μας Αρχιερέων.

β) Η καλή υποδοχή των Ορθοδόξων επισκεπτών, Κληρικών και Λαϊκών, εις τας Μονάς και τα ιερά Προσκυνήματα της κανονικής δικαιοδοσίας της Ρώμης, ήτις το πρώτον εγκαινιάζεται κατά την δεκαετίαν 1960-1970, σήμερον δε αποτελεί αυτονόητον γεγονός.

γ) Η οσημέραι αυξανομένη επιστροφή Ιερών Λειψάνων και Κειμηλίων εις την Χώραν μας, τα οποία κάποτε είχον αφαιρεθή από την γην μας.

δ) Η εκδηλωθείσα πρόθεσις του Αγιωτάτου Πάπα Ρώμης δια μίαν επανερμηνείαν του Πρωτείου του και η περί το θέμα τούτο αναπτυσσομένη νέα θεολογική Γραμματεία.


Β'. Εκ παραλλήλου όμως υπάρχουν ΘΕΤΙΚΑ ΒΗΜΑΤΑ και εκ μέρους της Εκκλησίας της Ελλάδος δια την προσέγγισιν της Εκκλησίας του Χριστού εις την Ανατολήν και την Δύσιν.

α) Κατ'αρχήν η ανάρρησις του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Χριστοδούλου εις τον αρχιεπισκοπικόν Θρόνον εσηματοδότησε ένα άνοιγμα της Εκκλησίας μας προς την Ευρώπην. Μια μακρά περίοδος εσωστρεφείας έχει ήδη παρέλθει! Η Εκκλησία μας ατενίζει τον κόσμον εντός και εκτός των συνόρων της Χώρας μας, συνδιαλέγεται με όλους, συμμετέχει εις τα δρώμενα της συγχρόνου Κοινωνίας εις πανευρωπαϊκόν επίπεδον.

β) Η αγαθή αυτή προαίρεσις του Μακ. Αρχιεπισκόπου κ.κ. Χριστοδούλου επεσφραγίσθη με Απόφασιν της Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας της Εκκλησίας μας.

γ) Η σύστασις Γραφείου εις Βρυξέλλας και η Μόνιμος Αντιπροσωπεία μας εκεί υπό τον Θεοφ. Επίσκοπον Αχαΐας κ.κ. Αθανάσιον επεβεβαίωσεν εμπράκτως την καλήν πρόθεσιν εξόδου μας από την μνημονευθείσαν εσωστρέφειαν των παλαιοτέρων χρόνων.

δ) Η κατά τον μήνα Μάϊον του έτους 2001 καλή υποδοχή εν Αθήναις της Α. Αγιότητος του Πάπα Ρώμης κ.κ. Ιωάννου-Παύλου του Β', πραγματοποιήσαντος πρυσκυνηματικήν επίσκεψιν εις το εν τη Πνύκα βήμα του Αποστόλου Παύλου.

ε) Η επίσκεψις Εκπροσώπων- Ιεραρχών της Εκκλησίας μας, και ημών προσωπικώς, εις τας εν Βρυξέλλαις Υπηρεσίας της COMECE και η ανταλλαγή απόψεων επί του δια το μέλλον της Ευρώπης μείζονος σημασίας ζητήματος του συντασσομένου νέου Καταστατικού Χάρτου, του Συντάγματος της Ε.Ε.

στ) Η εν Αθήναις υποδοχή και φιλοξενία του Προεδρείου της Συνόδου των Ρωμαιοκαθολικών Επισκόπων της Ευρώπης (COMECE). κ.α.


12. ΜΕΤΡΑ ΑΜΕΣΟΥ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΟΣ:

α) Η επανάληψις του Θεολογικού Διαλόγου με προσθήκην και νέων προσώπων, προκειμένου να δοθή νέα δυναμική εις αυτόν.

β) Παραλλήλως προς τον Θεολογικόν Διάλογον η ανταλλαγή επισκέψεων μεταξύ Ανατολής και Δύσεως εις το επίπεδον πρεσβυτέρων και λαϊκών επιτελικών στελεχών της Εκκλησίας.

γ) Η διοργάνωσις Συνεδριακών εκδηλώσεων προς εξέτασιν κοινωνικού χαρακτήρος θεμάτων.

δ) Η τακτική και επί σταθεράς βάσεως συνεργασία της Εκκλησίας μας μετά της COMECE, κυρίως επί Ευρωπαϊκών θεμάτων. Η συνεργασία αυτή υπάρχει ήδη μετά του Γραφείου μας εν Βρυξέλλαις και του εκεί εκεί απεσταλμένου μας Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Αχαΐας κ. Αθανασίου. Συνιστάται και προτείνεται η προέκτασις της συνεργασίας ταύτης απ' ευθείας μετά των εν Αθήναις αρμοδίων Συνοδικών Επιτροπών, όπως της ημετέρας επί των Διαχριστιανικών Σχέσεων, της Επιτροπής Ευρωπαϊκών Θεμάτων, της Επιτροπής Βιοηθικής κλπ.

ε) Η ενίσχυσις της θέσεως της Εκκλησίας μας επί θεμάτων ειδικού ενδιαφέροντος, τα οποία συγκινούν το ευρύτερον Πλήρωμα Αυτής, όπως π.χ. αυτό της προαιρετικής αναγραφής του θρησκεύματος εις το ατομικόν δελτίον ταυτότητος.

στ) Η περαιτέρω ανάπτυξις αυτοτελώς Διμερών Σχέσεων μεταξύ της προκαθημένης Εκκλησίας της Ρώμης και της Εκκλησίας της Ελλάδος, των οποίων η ιστορία ανατρέχει εις αυτούς τούς Αποστολικούς χρόνους.


Εκλαμπρότατε,

Εθεωρήσαμεν χρέος μας έναντι της ιστορίας, υποδεχόμενοι Υμάς σήμερον ενταύθα, να διατυπώσωμεν πάντα τα ανωτέρω εν πνεύματι αληθείας και αγάπης και ως έκφρασιν ψυχικής οδύνης ένεκα διαρραγέντος Χιτώνος του Κυρίου ημών και Σωτήρος ημών Χριστού. Η επιθυμία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού " ίνα πάντες εν ώσι" συνιστά ιεράν παρακαταθήκην προς όλους ημάς τούς φέροντας το όνομά Του και παροικούντας είτε εν τη Ανατολή είτε εν τη Δύσει.

Εκληροδοτήθη εις ημάς η διαίρεσις! Ας εργασθώμεν δια την Ενότητα! Αυτή είναι η επιταγή της ιστορίας! Ας προσευχώμεθα καθημερινώς και ας εργαζώμεθα με ταπείνωσιν "υπέρ της ειρήνης του σύμπαντος κόσμου, ευσταθείας των Αγίων του Θεού Εκκλησιών και της των πάντων ενώσεως". Οι εγωϊσμοί μας εχώρισαν! Η ταπείνωσις ας μας ενώνη καθημερινώς έως της τελικής " της των πάντων ενώσεως"! Αμήν.


+ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ & ΑΙΓΙΑΛΕΙΑΣ ΑΜΒΡΟΣΙΟΣ