Ερμηνεία στις καταβασίες των Χριστουγέννων του Αγίου Κοσμά του Μελωδού από τον Άγιο Νικόδημο

Μέρος ΣΤ'

Ο ειρμός στ΄, Ήχος α΄

" Σπλάγχνων Ιωνάν, έμβρυον απήμεσεν,
ενάλιος θήρ, οίον εδέξατο·
τη Παρθένω δε, ενοικήσας ο Λόγος και σάρκα λαβών,
διελήλυθε, φυλάξας αδιάφθορον·
ης γάρ ουχ υπέστη ρεύσεως,
την τεκούσαν κατέσχεν απήμαντον."


O ειρμός είναι εμπνευσμένος από την έκτη Βιβλική Ωδή του προφήτη Ιωνά.

O Άγιος Νικόδημος θαυμάζει τον Κοσμά τον Μελωδό, ο οποίος μεταχειρίζεται τον προφήτη Ιωνά στην υπόθεση της Γεννήσεως του Χριστού από την Παρθένο.

Τη διαμονή του Ιωνά στην κοιλιά του κήτους ομοιάζει με τη σύλληψη του εμβρύου. Και την έξοδο του Ιωνά από το κήτος παρομοιάζει με τη Γέννηση του εμβρύου. Και λέγει: ο ενάλιος θηρ (δηλαδή το κήτος της θαλάσσης) δέχθηκε στην κοιλία του τον Ιωνά και τον φύλαξε, όπως η μητέρα δέχεται στην κοιλία της το έμβρυο και το φυλάττει. Ύστερα εξέρασε τον Ιωνά από τα σπλάγχνα του, αλλά τον εξέρασε σώον και αβλαβή, όπως ήταν σώος και αβλαβής όταν τον δέχθηκε στα σπλάχνα του. Ο Ιωνάς, λοιπόν, μ' αυτόν τον τρόπο τον δέχθηκε και τον εξέρασε το κήτος.

Και ο Μονογενής Λόγος του Θεού εισήλθε υπερφυσικά στην κοιλιά της Παρθένου και, αφού έλαβε σάρκα από τα πανάχραντα αιματά της, διελήλυθε (δηλαδή γεννήθηκε), φυλάσσοντας αβλαβή και αδιάφθορο την κοιλιά της Παρθένου που τον δέχθηκε και τον γέννησε. Δηλαδή την άφησε Παρθένο, όπως Παρθένο την βρήκε και όταν εισήλθε.

Κατά κάποιο τρόπο φαίνεται ότι είναι αντίθετο το παράδειγμα του Ιωνά με τη Γέννηση του Κυρίου από την Παρθένο ως προς το εξής: το κήτος που κυοφόρησε τον Ιωνά στην κοιλιά του, τον φύλαξε αβλαβή με την παντοδύναμη χάρη του Θεού. Όμως στην περίπτωση της Παρθένου, που στην κοιλιά της κυοφορήθηκε ο Θεός Λόγος, Αυτός εφύλαξε την κυοφορούσαν Αυτόν, χωρίς να διαφθείρει τα κλείθρα της παρθενίας της.

Ο Άγιος Νικόδημος κάνει επίσης αναφορά και στην προαιώνια Γέννηση του Υιού από τον Πατέρα, και τονίζει ότι ο Θεός Πατέρας δεν υπέμεινε κανένα πάθος και ρεύση και φθορά. Απαθώς και αρεύστως προήλθε από τον Πατέρα ο Υιός.

Και στη Γέννησή Του από την Παρθένο, (όπως λέγει ο Μελωδός: «ενοικήσας και σάρκα λαβών διελήλυθε φυλάξας αδιάφθορον») καθ' ότι άνθρωπος, εφύλαξε αβλαβή και χωρίς καμμία φθορά τη Θεοτόκο, η οποία τον Γέννησε. Η Παρθένος ανακηρύχθηκε Παρθένος προ τόκου, κατά τόκον και μετά τόκον, δηλαδή αειπάρθενος.

Έτσι, λοιπόν, ο Χριστός και κατά τις δύο Γεννήσεις εμφανίστηκε απαθής καί άρευστος, γιατί ούτε ο Πατέρας που τον γέννησε έπαθε κάτι, ούτε η μητέρα. Καί διευκρινίζει ο Άγιος Νικόδημος, ενώ παραπέμπει στο Γρηγόριο τον Θεολόγο που γράφει: «Ο Υιός του Θεoύ γίνεται και Υιός ανθρώπου, χωρίς να μεταβάλει αυτό που ήταν, δηλαδή τη Θεότητα, γιατί ήταv άτρεπτος. Αλλά εκείνο που δεν είχε προσέλαβε, δηλαδή την ανθρωπότητα από φιλανθρωπία».

Έτσι και την τεκούσαν Αυτόν εφύλαξε άτρεπτον και αβλαβή.

Επειδή, λοιπόν, δεν ετράπη η Παρθένος από την κατά φύσιν παρθενία που είχε, προσέλαβε εκείνο που δεν είχε, δηλαδή την υπέρ φύσιν μητρότητα.

Επίσης ο Άγιος Νικόδημος κάνει αναφορά στο Βρυέννιο Ιωσήφ. Το κείμενο είναι χαρακτηριστικό: «Τις μήτηρ του Θεού των Πατέρων εφάνη ποτέ; Τις άμα και Πλάστην και πλάσμα συνέλαβε; Τις δε και συλλαβούσα Υιόν και κυήσασα και τεκούσα το είναι παρθένος ουκ απεβάλετο; Πρό της συλλήψεως παρθένος· και μετά το τεκείν ωσαύτως παρθένος, και αεί παρθένος».

Τονίζει ακόμη ο Ιωσήφ Βρυέννιος ότι η Παναγία λέγεται Αειπάρθενος όχι μόνο για τα παραπάνω, αλλά επί πλέον, γιατί στη ζωή της ολόκληρη διατήρησε τον εαυτό της καθαρό· όλες τις δυνάμεις, ψυχικές και σωματικές, άβατες στους ρυπαρούς λογισμούς.